E kantidat di trahadó migrante na Boneiru a krese rápidamente e último añanan. Na mesun momentu e kantidat di trahadó migrante ku ta eksperiensiá eksplotashon laboral tambe a oumentá. Segun kálkulo tin mas ku 6000 trahadó migrante ku ta laborá den konstrukshon, turismo i e área di duna servisio. Ta un grupo esensial pa e forsa laboral di e isla. Na mes momentu e grupo akí ta vulnerabel.
Abogado Anthony Nicolaas ta splika ku e echo ku e trahadó migrante hopi biaha no ta dominá e idioma hulandes i falta konosementu di derechonan laboral, ta hasié un blanko fásil. Miedu di pèrdè trabou ta pone ku e grupo akí no ta tribi di raportá iregularidatnan na boka di trabou. “Ta un bèrgwensa e manera ku algun dunadó di trabou ta trata e trahadó estranhero. Ta bon ku tin trahadó ta buska yudansa legal den kaso di retiro. Pero esaki ta djis e punta di e seru di eis,” Nicolaas ta splika.
Problema kompliká
E problema ta kompliká, pasobra si un trahadó haña su mes konfrontá ku inhustisia na boka di trabou, na mes momentu esaki por trese problema ku Imigrashon tambe. Esaki Michiel Bijkerk di e fundashon di migrante, Fundashon Union di Imigrantenan Boneriano (FUIB) ta bisa. A pesar ku e kantidat di insidentenan di eksplotashon laboral ta oumentando, FUIB su mannan ta mará. “Nos ta spera ku FUIB lo por haña supsidio pa traha full-time ku un hurista na kabes, pa nos por kuminsá duna atenshon na e problema akí tambe. E ta kompliká,” Bijkerk ta agregá.
Luis V. su kaso ta un ehèmpel di e situashon kompliká akí. Su pèrmit di trabou a vense, pero el a keda den servisio serka un kompania di konstrukshon. Durante trabou, e slan di e pòmp di betòn a lòs i a kai riba dje, okashonando leshon serio na su kabes. El a sufri derame selebral, fraktura di kráneo i te ku awe e no por usa su brasa robes manera ántes. Banda di tur esaki, ku regularidat e ta haña konvulshonnan. Mientrastantu Luis ta sin entrada, i e dunadó di trabou no ta para responsabel pa e aksidente. “A laga mi na kaya. Mi no tin entrada i mi a keda ku un debe di 12 mil dòler na hospital,” e ta bisa.
Pèrmit di trabou komo arma
Mayoria trahadó migrante ta dependé di e dunadó di trabou pa nan pèrmit di trabou. Si nan pèrdè trabou, nan ta haña problema pa renobá nan pèrmit di estadia. Miedu pa esaki ta pone ku e trahadó ta aseptá situashonnan ku ta viola su derechonan. Hustamente esaki ta e motibu ku Anjélica P. di Perú, ku ta traha na hotèl, ta aseptá di traha demasiado ora sin keha serka su superior. “Mi tin 6 siman kaba ta drai dòbel ‘shift’. No tin sufisiente trahadó. Kiko mi por hasi? Reklamá? Mi kontrato ta kaba aki 4 luna,” e ta bisa.
Den práktika Nicolaas ta ripará ku e dunadó di trabou ta ofresé kontraktnan laboral vago na e trahadó imigrante, ku sin mas ta firma esaki. “Mayoria biaha e trahadó ta papia spañó òf otro idioma i no ta komprondé hulandes. E kontraktnan ta na hulandes i nan ta vago. Esaki ta laga espasio pa diferente interpretashon, semper na benefisio di e dunadó di trabou.” Kasi semper e tipo di kontraktnan akí ta kondusí na retiro no hustifiká.
Aksidente
Esaki a pasa ku Eduar M. A. di Colombia. E tabata traha komo shofùr di trùk di karga. Un aksidente ku e trùk a trese gastu pa e dunadó di trabou ku a dun’é retiro di inmediato i a retené su salario, sin pagu’é ni su overtaim, ni su dianan di fakansi. E kaso a kulminá den Korte i hues a dikta ku e dunadó di trabou a aktua kontra lei.
Diana G. V. di Colombia tambe a bai dilanti hues. E asistènt di dentista akí a bin Boneiru ku speransa pa un mihó futuro. Sinembargo su eksperiensia ta leu for di ideal. No solamente a kit’é for di trabou sin base legal, pero tambe a maltrat’é na su boka di trabou. El a entamá un kaso kontra su dunadó di trabou, i hues a dikta na su fabor. “Mi ta spera ku e desishon akí ta mustra ku trahadónan migrante tin derechonan, i ku nan no ta sin poder,” Diana ta bisa.
Ròl di sindikato
Remarkabel ta, ku e trahadó migrante ta vulnerabel, pero hustamente e grupo akí no ta afiliá na un sindikato. Pa Bijkerk sindikatonan tin un papel importante den kombatimentu di abusu laboral di trahadó migrante.
“Sindikatonan mester realisá ku yuda e trahadó migrante, na mes momentu ta benefisiá e miembronan lokal tambe. Nos ke bai den diálogo ku sindikatonan hustamente riba e tópiko akí,” Bijkerk ta bisa. Nicolaas ta kompartí e opinion akí, i na mes momentu e ta haña ku e sindikatonan no ta hasi sufisiente esfuerso pa rekrutá trahadó migrante komo miembro.
Intento pa organisá
E organisashon di sindikatonan, USIBO ta rekonosé ku tin vários kompania ku ta kulpabel di abusu i eksplotashon laboral di migrante. P’esei nan a hasi vários intento pa organisá e grupo akí sindikalmente, Sinembargo ainda no a alkansá un kantidat grandi di trahadó migrante.
“Na vários okashon nos a aserká diferente imigrante personalmente, spesialmente latino- i haitianonan, pa invitá nan pa bira miembro di un sindikato. Nos ta logra unu unu, pero no masalmente,” Norwin Willem, kende ta konsehero di USIBO, ta bisa.
Willem ta sigurá ku ta sigui hasi intento. “Sigur sindikalismo lo sigui hasi esfuerso pa por organisá e gran mayoria di e klase trahadó, inkluso e imigrante ku ta bandoná su pais pa bin kontribuí den desaroyo di nos isla. E meresé trato igual, i e tambe meresé di krese a base di e kosecha ekonómiko ku e ta yuda forma huntu ku su koleganan lokal.”