Aruba ta selebrá 40 aña di statùs aparte (3) E próksimo dianan Dulce Koopman lo entrevistá diferente persona importante, tokante esaki. Den un entrevista ámplio ku Ret Karibense, Eman ta mira bèk riba e nifikashon di statùs aparte, e lucha históriko pa outonomia, i e futuro di Aruba.
Riba 18 di mart 2026, Aruba ta selebrá un momento históriko: 40 aña di statùs aparte. Pa promé minister Mike Eman (64) di e Arubaanse Volkspartij (AVP), e logro akí no ta solamente un momento nashonal pa reflehá, sino tambe un rekuerdo personal di un lucha ku diferente generashon di su famia a hiba.
Eman a kuminsá su mandato aktual riba 28 di mart 2025 despues di formashon di un gobièrnu nobo di AVP i Futuro. Antes el a sirbi komo promé minister di 2009 te 2017, i e ta e di sinku promé minister den historia di Aruba. Su agènda polítiko ta enfoká fuertemente riba desaroyo sostenibel i fortalesementu di e ekonómia di Aruba. Su Mahestad Rei Willem-Alexander tabata presente na Aruba pa e festividatnan di 40 aña statùs aparte.
E bishita na Aruba tabata relashoná ku dos momento históriko importante:
- 40 aña Status Aparte (1986–2026)
- 50 aña Himno Nasional i Bandera (1976–2026)
Riba e dia akí a reflehá riba e desaroyo ku Aruba a pasa dor di dje desde ku el a haña outonomia, pero tambe riba e desafionan aktual, i e futuro di e isla. “Nos bandera i e himno nashonal ‘Aruba Dushi Tera’ ta simbolisá nos identidat i union nashonal. E bishita ta mustra e laso fuerte entre Aruba i Reino Hulandes,” segun gobièrnu di Aruba.
Lucha di generashon pa generashon
Pa Eman, e selebrashon di 40 aña Statùs Aparte tin un nifikashon hopi personal. E rais di e lucha ta bai bèk te na su bisatawela Cornelis Hendrik Eman, ku rondó di 1900 tabata elegí den e Politieraad di Aruba. E tempu ei, e Politieraad tabata un organismo gubernamental ku poder limitá. Tabata konsiderá Aruba un isla supordiná den e grupo di Onderhorige Eilanden, bou di e isla di mas grandi, Kòrsou. Tabata tuma desishonnan importante na Kòrsou, miéntras ku Aruba tabatin poko influensia polítiko.
Segun Eman, esaki tabata kontra e ambishonnan di e pueblo arubano. P’esei su bisatawela a pidi pa mas desaroyo riba e isla, manera:
- mihó skol
- un haf mas grandi
- un sistema nobo di distribushon di awa
E reakshon for di Kòrsou tabata negativo: segun nan, ya tabatin un haf grandi na Aruba, i e isla mester a keda kontentu ku loke e tabatin. Sinembargo, Cornelis Hendrik Eman a keda firme na su konvikshon. Su esfuerso finalmente a resultá den mehorashonnan, inkluso ekspanshon di e haf ku awor yama Cornelis Hendrik Eman Kade. Segun e promé minister, e lucha akí a mustra ku Aruba tabatin mester di mas espasio polítiko pa su desaroyo.
E kaminda pa autonomia
Despues e lucha pa autonomia a pasa pa e siguiente generashon. Henny Eman, yu di Shon A. Eman i ruman mayó di Mike Eman, a sigui ku e movementu. Na 1948, Shon A. Eman – tata di Mike Eman – a presenta e promé moshon pa un statùs separá pa Aruba. Asina e deseo pa outonomia a haña rekonosimentu ofisial den Reino Hulandes. Finalmente e deseo akí a bira realidat riba 1 di yanüari 1986, ora Aruba a haña su statùs aparte.
E momento históriko a bira mas simbóliko ainda, pasobra Henny Eman, desendiente di e promé defensor di outonomia, a bira e promé Promé Minister di Aruba. Pa Mike Eman, esaki ta un tema ku ainda ta emoshonal. “Te asta si bo no tabatin un laso familiar ku e historia akí, komo arubano bo ta sinti un orguyo enorme ku bo isla a haña su propio espasio outónomo,” e ta bisa.
Kolaborashon ku Da Costa Gomez
Un kapítulo importante den e historia akí ta e kolaborashon entre lidernan di Aruba i Kòrsou. Eman su bisatawela a haña sosten di Dr. Moisés Frumencio da Costa Gomez, un di e lidernan polítiko mas importante di Kòrsou, i un defensor di outonomia den Antia Hulandes. Apesar ku nan tabatin diferente metanan polítiko, segun Eman nan a rekonosé e mesun prinsipio fundamental: e derecho di un pueblo pa determiná su propio futuro.
“E derecho di un pueblo pa determiná su propio destino ta algu sagrado,” Eman ta bisa. Despues e prinsipio akí a bira un liña kontinuo den polítika arubano, i tambe lidernan manera Betico Croes i Juancho Irausquin a defendé esaki.
Pakiko outonomia ta importante
Segun Eman, e balor di outonomia ta den e echo ku gobièrnu ta mas serka di e komunidat. Ora un gobièrnu ta serka di su pueblo, e por komprondé e nesesidatnan di e poblashon mihó. P’esei gobernantenan mester aktua segun e prinsipio di interes general (common good). E espasio polítiko ku Aruba a haña na 1986 a pèrmití e pais determiná su mes prioridatnan.
Desafionan grandi
Ora ku a introdusí statùs aparte, tabatin hopi insertidumbre. Poko promé ku Aruba a haña outonomia, refineria di petroli Lago – e dunadó di trabou di mas grandi riba e isla – a sera.
Komo konsekuensia, desempleo a subi te na aproksimadamente 30%. Hopi habitante a emigrá pa Hulanda i tabatin duda tokante e futuro ekonómiko di Aruba. Ademas, Aruba mester a konstruí su propio struktura estatal, inkluso:
- Banko Sentral
- Konseho Konsultativo
- Kontraloria General
- Sistema hudisial
Tambe a introdusí un moneda propio: e florin arubano, ku a remplasá e florin antiano. Apesar di e inseguridat, konfiansa di e pueblo tabata grandi. Den 100 dia, 95% di e poblashon a kambia nan florin antiano pa e florin arubano. Segun Eman, esaki ta mustra e fuerte konvikshon di e Arubianonan den nan outonomia.
Rekuperashon ku turismo
Despues di e krísis ekonómiko di e añanan ochenta, a desaroyá un plan ambisioso di rekuperashon bou di liderato di promé minister Henny Eman. E meta di e plan tabata ekspanshon rápido di sektor turístiko. E tempu ei Aruba tabatin solamente 2000 kamber di hotel, aproksimadamente, pero gobièrnu a pone komo meta pa oumentá e kantidat ei rápidamente.
E strategia a funshoná. Den kuater aña e kantidat di kamber di hotèl den konstrukshon a tripliká. Awendia turismo ta e pilar ekonómiko di mas importante di Aruba.
Formashon di identidat arubano
Segun Eman, e lucha pa outonomia tambe a yuda forma e identidat arubano. E ta mira un liña históriko di solidaridat i resilensia ku ta bai bèk te na e habitantenan original di e isla. Dor di e klima seku i e kondishonnan difísil, un kultura di kolaborashon i perseveransia a desaroyá. “E laso ku e isla i e sintimentu di orguyo ta forma e alma di Aruba,” Eman a bisa.
Pa hopi arubano, 18 di mart ta un dia hopi importante. Riba e dia akí na 1976, a introdusí e bandera di Aruba i e himno nashonal ofisialmente. Betico Croes a skohe e fecha komo referensia na e momento históriko ora a presenta e moshon pa un status separá pa Aruba. Segun Eman, e dia akí ta simbolisá persistensia. “Riba e kaminda pa outonomia tabatin hopi ‘nò’ promé ku e ‘sí’ final a bini,” e ta bisa. “Pero e pueblo di Aruba nunka a rindí.”
Ròl krusial di Betico Croes
Despues di fayesimentu di algun lider anterior, e lucha pa outonomia a haña energia nobo bou di liderato di Betico Croes, un lider polítiko karismátiko ku den añanan 70 a mobilisá e movementu di outonomia.
Segun Eman, su ròl tabata krusial. Sin su esfuerso, e movemento posiblemente lo a pèrdè su impulso.
Kolaborashon a pesar di diferensia polítiko
Tin mas lider ku tambe a hunga un papel importante. Eman ta menshoná, por ehèmpel, Nelson Oduber, ku den añanan 90 a firma un dokumento importante huntu ku lider di oposishon Henny Eman.
Ku esaki, e independensia planiá pa Aruba na 1996 a kita for di e Statuto. Segun Eman, esaki tabata un momento históriko di kolaborashon entre rivalnan polítiko, pa garantisá stabilidat i kontinuidat pa Aruba.
Orguyo pa pasado, bista riba futuro
Kuarenta aña despues di haña statùs aparte, promé minister Mike Eman ta mira hopi motibu pa ta orguyoso. Eman ta bisa ku e generashonnan anterior no solamente a lucha pa outonomia, pero tambe a logra un balanse entre independensia nashonal i kolaborashon den Reino Hulandes. E balanse akí ta keda esensial pa stabilidat na Aruba.
“Nos tin hopi pa ta agradesido p’é – pa e vishon i responsabilidat di e lidernan ku tabatei promé ku nos,” Eman ta bisa. “Nan lucha a forma Aruba den e pais ku nos ta awor.” Ku e selebrashon di 40 aña Status Aparte, Aruba no ta rekordá solamente su historia polítiko, pero tambe e determinashon di un pueblo ku a kere den su propio futuro.