Kuater turista a hoga den yanüari na diferente sitio den e laman rondó di Aruba. No a bini muchu afó tokante e motibunan. Un kos ta sigur, segun Marla Dominguez, instruktor di salbabida na Krus Kòrá: e resultado por tabata otro si tabatin salbabida presente.
Den añanan setenta i na kuminsamentu di e añanan ochenta Krus Kòrá tabata sòru pa e aktivdatnan di reskate na Aruba. Di e tempu ei, Dominguez ta konta: “Nos tabatin un boto, un pikòp, un ambulans, i salbabida na Eagle Beach.” E tempu ei, Krus Kòrá tabata drai riba donashon – sin risibí supsidio di gobièrnu. “P’esei e tabata muchu karu, i nos no por a want’é.” For di e tempu ei e isla turístiko no tin salbabida mas.
Sin responsabilidat
Banda di e motibu finansiero, tin e aspekto di responsabilidat tambe probablemente, segun Dominguez. “Niun hende ke asumí responsabilidat pa e salbabidanan riba e isla, i tampoko pa e siguridat pa e bishitantenan di playa. Si bo ta un salbabida i un hende hoga ora bo ta na warda, hende lo bisa: ‘Abo ta traha ei, i bo no a hasi nada, pues ta bo falta ku un hende a hoga.’”
Dominguez ta mira esaki entre otro na hotèl. No tin salbabida na pisinanan – sí tin bòrchi ku e teksto: ‘Landamentu riba propio riesgu’.
Salbabida
Despues di e insidentenan den yanüari, e diskushon a lanta ku si mester bini ku salbabida riba e isla. Segun Dominguez e chèns di sobrebibensia di e turistanan ku a hoga lo tabata mas haltu si tabatin salbabida. E instruktor ta splika ku komo salbabida bo ta siña monitoriá e hendenan ku ta den awa: “Bo ta konta kuantu hende tin den awa i asina falta unu, bo ta drenta den akshon.” Tambe un salbabida tei mas lihé i por kuminsá duna promé ousilio mesora, te ora ambulans yega.
Dominguez tin diessinku aña kaba komo instruktor di salbabida. Tòg e no ta sinti frustrashon pa motibu di e situashon riba e isla. Anualmente, ku Krus Kòrá, e ta duna lès na kursistanan, manera hendenan ku ta traha komo instruktor pa landamentu eskolar, personanan ku ta subi laman ku turista, i hende ku ta traha komo salbabida privá na, por ehèmpel, fiestanan playero. Tur aña e ta duna tres kurso, ku pa promedio diesocho partisipante pa kurso. “Tin asta agente polisial ku ta sigui e kurso di salbabida den nan mes tempu,” e ta konta.
Potrètnan di Marla Dominguez
Moshon di Parlamentario
Komo konsekuensia di e insidentenan di hogamentu, e Parlamentario pa AVP Jennifer Arends-Reyes a hasi pregunta na fin di yanüari na minister di Turismo, Transporte i Labor, Wendrick Cicilia (AVP), tokante e siguridat riba laman. “Pa ami ta bai na promé lugá pa bida humano. Kada kaso di hogamentu ta un tragedia pa famianan i pa nos komunidat. Banda di esei, Aruba ta un isla mundialmente konosí pa su playanan bunita. P’esei ta nos responsabilidat pa sòru pa hendenan no solamente por disfrutá di laman aki, pero ku nan por hasi esaki di e manera di mas seif posibel.”

Potrèt: Jennifer Arends-Reyes
Segun Arends-Reyes ta mira siguridat riba laman den práktika komo un responsabilidat kompartí. Di esaki e ta bisa: “Opviamente e landadónan tin nan mes responsabilidat den e saki, i hopi biaha hotèlnan ta tuma medida pa nan wespetnan na e playanan di nan resortnan.” Sí e ta indiká ku gobièrnu ta hunga un papel importante ora ta trata di siguridat públiko, regulashon i supervishon. “Hustamente p’esei ta importante pa bini mas klaridat riba ken ta karga kua responsabilidat, i kon por koordiná esakinan mihó.”
Sistema sentral di dato
Un otro punto riba kua e ke mas klaridat di e minister, ta e falta di un sistema sentral kaminda por kompilá dato di insidentenan di hogamentu riba e isla. Según e, no tin un sistema sentral asina posiblemente pasobra datonan ta repartí riba diferente instansia, manera polis, hospitalnan, òf servisionan di yudansa. Esei ta hasi difísil pa kalkulá e riesgunan i tuma medidanan di prekoushon.
Según e Parlamentario no ta fásil pa kalkulá kiko e invershon konserní lo ta; esei ta dependé di, entre otro: kuantu playa lo suministrá ku salbabida, kua entrenamentu ta nesesario, i kua infrastruktura lo pone. Dominguez tambe ta den kòmbersashon ku minister Cicilia for di dezèmber último. E ta konta ku el a hiba kòmbersashon ku Krus Kòrá, i ku tin diferente idea riba mesa kaba – entrte otro riba na unda e pòstnan di salbabida mester bini.
Sigur kuater pòst
Segun e, mester pone sigur kuater pòst na Aruba: na Arashi, Eagle Beach, Spaans Lagoen i Baby Beach. Dominguez ta spera di papia ku e minister pronto atrobe pa konkretisá e plannan. “Huntu ku Krus Kòrá nos por forma e salbabidanan, pero ta gobièrnu mester tuma e hendenan den servisio i sòru pa material i finansiamentu.”


