Kaminda ta largu (3): ‘Ta manera ku tur kos ta mas organisá na Merka’

Portrèt: Bea Durand a kuminsá su estudionan resientemente na Merka.

Un konhunto kompleho di faktornan personal i práktiko ta influensiá e eskoho di studiantenan di Sint Eustatius (Statia) i Saba, pa sigui studia na Hulanda òf Merka. Den e serie di tres parti akí Ret Karibense ta eksplorá e eksperiensia akí di e studiantenan di e dos islanan di mas chikitu di BES – Statia i Saba. E di tres, i último, parti di e eksplorashon akí ta resaltá e benefisionan di edukashon avansá na bo lenga materno, asta si e eskoho ei – partikularmente na Merka – kosta mas sèn.

Lyieshah Peterson, kende a gradua resientemente komo bachelor den Biologia, i ta studiando pa su máster den Medisina, ta kompartí su eksperiensia di traspaso pa e sistema edukativo merikano. “Tabata un reto pasobra aki e kuríkulo ta mas avansá. Algun tópiko ku mi a studia na skol na Saba no a korelá ètòl ku loke mi tabata siña aki. Tur kos tabata kompletamente nobo, no djis un ekstenshon di skol sekundario,” e ta splika.

Konsientemente e no a skohe pa Hulanda, pasobra e barera di idioma lo a strob’é di studia medisina. El a tuma mas faktor na konsiderashon tambe, manera e wer i e distansia pa kas. “Pasashi no ta dje karu ei, ta band’i 800 dòler pa bo yega kas, kompará ku e 2000 dòler for di Hulanda.” Tambe el a tene kuenta ku e fakansi di verano ku ta mas largu na Merka, koriendo di mei pa ougùstùs.

Peso riba mayornan
E desventaha di mas grandi di studiamentu na Merka p’é, ta e kosto haltu. “Ta un peso riba e mayornan, pasobra literalmente bo no ta haña mas yudansa ku no ta e finansiamentu pa studia. Mi ta haña ku e instansia konserní no mester duna un montante fiho. Ke ubo di duna mi e sèn pa mi inskribí mi mes, anto mi ta pagu’é bèk, ya ku ta un fiansa e ta, kon ku bai ku bin?”

E ta splika ku na Merka fiansanan pa estudio usualmente ta kubri e gastu total di ingreso na un institushon di enseñansa i e otro gastunan pa henter e aña akadémiko. “Nan no ta bira duna bo, laga nos bisa, 15,000 dòler si e skol ta kosta 20,000 dòler. Nan lo duna bo e 20,000 dòler kompleto.” Esaki ta diferente for di otro paisnan, kaminda fiansa- i bekanan sa kubri e gastunan parsialmente so òf ta rekerí pagonan separá pa bibienda, i sèn pa por sigui lès.

Gobièrnu lokal
Lyieshah ta spera di kaba su programa di máster den dos aña. El a apliká pa asistensia di e gobièrnu lokal, pa yuda paga e gastunan di lès den verano – loke lo pèrmitié kaba e programa mas lihé. Sin embargo, e úniko sosten disponibel p’e, ta un plaka mensual pa bibienda, di aproksimadamente 600 dòler.

A pesar di Merka su kosto di bida haltu, Lyieshah tin plan pa keda despues di kompletá su máster. “Mi tei keda un ratu na Merka pa gana eksperiensia. Si mi bai kas, ei ta muchu chikitu, i lo mi no haña e eksperiensia kompleto,” e ta splika.

Optional Practical Training
Lyieshah lo por traha na Merka danki na e programa di Optional Practical Training (OPT), ku ta duna visa tipo F-1 na studiante, ku pèrmit pa diesdos luna di trabou den un área direktamente relashoná ku nan kampo di estudio. Asina e studiantenan por kue eksperiensia sea promé òf despues di gradua. Graduádonan den siensia, teknologia, ingeneria, i matemátika (Science, Technology, Engineering, Mathematics, STEM) ta bini na remarke pa un ekstenshon di 24 luna.

Ku tur esei, Lyieshah ta sigur ku el a hasi e eskoho korekto dor di studia na Merka. “Mi a gradua na tempu, optené mi grado, i awor mi ta asta den un programa di máster, siendo e Physician Assistant School, loke no tabata fásil,” e ta indiká.

Krisis di bibienda na Hulanda
E studiante di Saba, Bea Durand, kende a kuminsá su estudionan resientemente na Merka, i ku por relatá na Lyieshah su eksperiensianan ku gastu, ta splika dikon el a skohe Merka riba Hulanda. E ta menshoná tantu e barera di idioma komo e krisis di bibienda na Hulanda komo faktornan desisivo. “Mi a skohe pa Merka pasobra bibienda na Hulanda no ta realmente bon. Ta difísil pa haña un lugá pa keda, i tin un lista di espera largu,” e ta konta.

Tambe Bea a haña ku e proseso di aplikashon pa skolnan na Merka tabata muchu mas simpel ku esun di Hulanda. E ta ripití Alma su preokupashon tokante e programa di bo eskoho siendo akreditá solamente na hulandes na Hulanda. “Ami no ker a studia na hulandes pasobra nunka mi tabatin un dosente di hulandes konsistente durante skol sekundario,” e ta bisa.

Estando den su promé semèster awor, Bea ta kompartí: “Mi ta sinti mi mas komfortabel i na kas studiando na Merka. Ta manera ku tur kos ta mas organisá. Si mi a bai Hulanda, lo mi a sinti mi pèrdí pa motibu di e barera di idioma.” E ta añadí ku manehá bida i skol na Merka ta mas fásil ya ku ta papia ingles tur kaminda.

Idioma minoritario
Pa mayornan na Statia i Saba, e pregunta klave ta unu di invershon: nan mester manda nan yunan Merka pa studia na nan lenga materno, òf riska retrasonan i interupshon den progreso akadémiko, mandandonan pa Hulanda?

Den e konteksto di awendia, un transishon, di un kultura kaminda ingles ta dominá, pa un un sistema akadémiko hulandes, ta bira mas i mas difísil. Según ku komunidatnan karibense ta birando mas multikultural, kontinuamente hulandes ta birando un idioma minoritario den e paisahe akí ku ta evolushonando.

Esaki ta konkluí e serie di tres parti di Ret Karibense, informando riba e eskoho- i retonan di bida real ku e studiantenan di e islanan di mas chikitu den BES – Statia i Saba – ta hasi i enfrentá, miéntras nan ta hasi tur loke nan por, pa ta eksitoso den edukashon avansá.