Aruba ta selebrá 40 aña di statùs aparte (5) Dulce Koopman a entrevistá diferente persona importante, tokante esaki.
E fecha di 18 di mart, ademas di ta un fecha memorabel, ta nifiká tambe hopi kompromiso. “Pasobra a hasi hopi esfuerso pa Aruba por a haña e espasio estatal aki. I esei ta trese un responsabilidat kuné tambe.” Promé minister Mike Eman ta bisa Ret Karibense ku kontinuamente mester prepará pa kumpli ku e espektativanan di kiko e statùs aki ta nifiká pa Aruba. “Mientrastantu a bira tempu pa hiba e outonomia na un next level di desaroyo. Kada generashon nobo mester pèrkurá pa hib’é na un eskalon mas haltu di desaroyo, i sòru pa kada bes tuma paso pa bai den direkshon di un prosperidat, no solamente den sifranan makro pero tambe den repartishon di e prosperidat pa kada miembro di e komunidat arubano.”
Pa e motibu ei na e momentunan akí un tema sentral pa Aruba i pa e gobernashon di Eman ta e Common Good (Bon Komun). Aruba tabata anfitrion riba 29 i 30 di yanüari 2026 di e Common Good Expo & International Conference, ku e tema ‘The Home We Build Together’. E inisiativa akí, sostené pa AVP i diferente ministerionan, tabatin komo meta, fortalesé e sektor sosial di e komunidat i promové inisiativanan di siudadanonan pa un komunidat mas sostenibel i hustu.
“Tur kaminda e maneho di gobièrnu tin komo prioridat realisashon di un repartishon hustu di entradanan di e pais, ya esaki por pone ku e persona ku ta resipiente di e efektonan di e maneho akí, ta bisa ku awor e ta sinti ku ta pone e Bon Komun sentral. Asina ta krea un esfera di atenshon pa e kosnan mas básiko pa e sosiedat,” segun Eman.
Hopi hende a keda atras
E promé minister arubano ta splika ku den e modelo neo liberal ku nos a biba e último 30 pa 40 aña – no solamente na Aruba, pero tambe na Merka i Oropa – tabatin hopi benefisio i kresementu ekonómiko. Pero tin un banda di sombra tambe: hopi hende a keda atras, no ta tur hende a benefisiá di e sifranan positivo.
Eman: “E GDP (Gross Domestic Product, Produkto Interno Bruto) di Aruba o sea, e balor total di tur produkto- i servisionan produsí den e pais den un aña, ta esun di mas remarkabel pa kápita, kompará ku henter e region.”
E lider arubano ta sigui bisa: “Si mira e sifranan di turismo, e okupashon di hotèl ta 85 porshento; tin 1 mion i mei di turista ku ta yega Aruba ku avion; un otro mion ta yega ku barku. Tin un presupuesto balansa, tin hopi sifranan makro ku ta indiká índisenan altu di desaroyo i prosperidat. Pero ora ku kana den bario, por ripará ku no nesesariamente e prosperidat ei ta yega tur kaminda ku e mester yega. I p’esei ta importante pa reorientá riba e modelo ekonómiko i polítiko, i pèrkurá pa huntu desaroyá konseptonan kaminda nos ta pèrkurá pa e pueblo kompartí den e prosperidat.’’
Bon Komun: Subi entrada di esunnan vulnerabel
Den e kuadro di e intentonan pa logra un repartishon hustu, den e fase aki, e gobièrnu Eman a oumentá e penshun di e grandinan konsiderablemente. Na desèmber 2025 a oumentá e penshun di behes ku 250 florin pa luna i, na komienso di e aña akí, ku 250 florin mas. Un pènshonado soltero a bai dilanti ku 6 mil florin pa aña i un pènshonado kasa a bai dilanti ku 9 mil florin pa aña.
Tambe a subi e bijstand ku 30 porshento i a restablesé e paketenan di remedi ku e Algemene Ziekte Verzekering ta kubrí kompletamente, despues ku algun aña pasá durante di Covid tabatin kòrtamentu den eseinan.
Gehandicaptenuitkering
Aktualmente ta preparando e introdukshon di e asina yama: ‘Gehandicaptenuitkering’ (Sosten finansiero relashoná ku hèndikèp) pa mayornan ku tin muchanan ku hèndikèp. Na Aruba tin un lei ku muchanan ku hèndikèp ku kumpli 16 aña i no por traha, ta risibí un sosten finansiero di gobièrnu. Pero promé ku esei no tin nada pa nan, basá riba un konsepto bieu ku e gehandicaptenuitkering ta pa ora ku bo mester bai traha pero bo no por. Segun e konsepto, e mayornan mes mester pèrkurá pa nan yunan.
Eman: “Pero awendia nos sa ku tin hopi gastu mará na e kuido di mucha ku hèndikèp. Ta p’esei lo bini ku un uitkering (sosten finansiero) pa famia di e persona ku desabilidat i no ta hasi diferensia den esunnan ku tin sèn òf nò, pero e ta konta pa tur famia, pasobra ta e mucha tin mester di e yudansa.”
Di e forma aki, Aruba ke logra un mihó repartishon di e prosperidat di e pais. E ehersisionan ta tuma lugá tambe pa medio di e Plataforma di Diálogo Sosial, huntu ku doño di trabou i trahadó.
Turismo: Hopi motibu pa preokupashon
Eman ta ekspresá su preokupashon serio pa desaroyo turístiko di Aruba, ku tambe den sierto forma ta afektá e Bon Komun. E mandatario ta splika ku e industria ta produsí hopi trabou i entrada, pero su kresementu na e momentunan akí ta influensiá algun tema esensial di e komunidat arubano. Entre otro espasionan públiko, naturalesa, demasiado konstrukshon ku ta hasi ku mester entrega demasiado di e espasionan públiko. E ta un problema pasobra esnan ku ta na kabes di e industria no nesesariamente ta realisá e urgensia ainda.
“Nos ta mira ku hopi di e esfuesro ku ta hasi pa hiba un diálogo riba e tema akí, no ta haña atenshon, pero ku ta desviá nan òf no ke revisá e modelo di kresementu, miéntras ku a bira nesesario pa hasi pas op de plaats.
E hende no ta rekonosé su mes
Naturalesa, espasionan públiko i identidat lokal ta bou di preshon pasobra na sierto momento e hendenan no ta rekonosé nan mes den e internashonalisashon i tambe e fast speed riba kua e kosnan ta bai. E konsekuensia ta, segun e promé minister, ku ta pèrdè e parti di mas importante ku ta e relashon di e isla ku e hende. “Si kontinuamente tin desaroyonan kaminda hendenan ta pèrdè e laso i sentimentu ei, esaki ta afektá e kos di mas balioso ku e isla tin.”
Gobièrnu ta purba pa hiba diskushon riba e tópiko aki ku esnan ku ta den e industria di turismo, pero e no ta bai mesun lihé ku loke e promé minister ta deseá. Eman ke kompartí e preokupashon aki ku kualke otro isla ku tambe ta eksperensia e tipo di desaroyo aki, ku ta mustra un señal di progreso pero promé ku bo sa, bo ta kana tras dje echonan i korekshon di e situashon aki lo no ta fásil, e ta bisa.
Kiko ta e solushon?
E Bon Komun, segun Eman. Si e kompania no pone e Bon Komun sentral, pero ta purba wak su márgen di ganashi so, i no ta realisá ku mientrastantu e komunidat ta bira víktima di e industria, esaki ta hasi daño hopi grandi. Mester bin un kambio di pensamentu, e ganashi di e hotèlnan ta importante, pero mas importante ta ku e ta sostenibel i duradero i ku e benifisionan ta bon repartí.
E problema no ta eksplosivo ainda, pero mester tuma un posishon kla pa korigié. Eman: “Mi ta papia habrí tokante e tema akí, pasobra mi tin un preokupashon: finalmente nos tur mester mira ku loke nos grandinan a traha p’e, ta un sosiedat ku ta sirbi e Bon Komun. I si tin desaroyonan ku no ta sirbi e Bon Komun debidamente mas, mester korigí eseinan.”