Mashin nobo, miyones na sosten i un ròl di Hulanda ku ta kambiando. Despues di añanan ku kandela, mantenshon atrasá i problema di gobernashon, Selibon ta purba pone e maneho di sushi na òrdu. Segun direktor interino Edsel Winklaar e perspektiva a mehorá. “E glas ta mitar yen.”
Pero no a solushoná e problemanan di mas grandi. Mester sera Lagun na fin di 2028, no a skohe un sitio nobo definitivo ainda, e dependensia finansiero ta keda grandi i un sistema di tarifa nobo mester repartí e resibu mihó, kuminsando na 2027. A atendé e krisis agudo. Mester proba e solushon struktural ainda.
Di krisis pa rekuperashon
Hulanda a intervení na fin di 2024 den Selibon Lagun. Despues a ehekutá kasi tur medida agudo. A atendé konteiner di asbest, desecho di matadero i seguridat. A sania debe, i Selibon a risibí sosten finansiero pa mantené e maneho di empresa. A invertí operashonalmente tambe. A atkirí tres pikòp, trùk di sushi temporal a bini via Selikor na Kòrsou i a hasi destaho públiko pa kuater trùk di sushi nobo.
Fin di ougùstùs un compactor – un mashin pa pèrs sushi – nobo lo yega for di Finlandia. Esei mester hasi e sushi mas denso, pa ménos oksígeno keda den e sushi, i e riesgo di kandela baha. Ta spera un katapila tambe. Ta mehorashonnan visibel. Pero nan no ta solushoná e problema fundamental: Selibon mester bira duradero den su finansas i den su maneho.
Mester di 40 mion dòler
Un audit di KPMG, konkluí na aprel, ta trese e embergadura finansiero na kla. Segun e Entidat Públiko Boneiru (OLB), Selibon tin mester di mas ku 40 mion dòler na likides den e próksimo tres aña. Ta kalkulá ku pa 2027 e kostonan operashonal lo ta 11,7 mion dòler. 2,3 mion di esei mester bini di retribushon i impuesto, i 2,4 mion for di aktividat komersial. Ta trahando riba un konvenio di servisio nobo ku e OLB pa e montante ku falta. Gobièrnu ta tene kuenta ku un kontribushon di no mas ku 7 mion dòler pa 2027.
Ku esei e pregunta kardinal ta sigui habrí riba mesa: kuantu mas Selibon por sigui funshoná ku finansiamiento públiko, i ki dia e kompañia lo bai karga su mes gastunan berdaderamente? Entrante 1 di yanüari 2027 un sistema di tarifa nobo, ku ta kubri tur gastu, mester drenta na vigor. A kuminsá ku e preparashonnan, pero ainda no a determiná e tarifanan nobo definitivamente. Esei lo bira un momento politikamente sensitivo. Esei, ya ku tarifanan ku ta kubri gastu mihó, ta nifiká ku probablemente habitante- i kompanianan lo mester paga mas pa e prosesamentu di sushi.
2028: fin di Lagun
Na novèmber 2025 Boneiru i Hulanda a determiná ku Selibon Lagun mester sera pa mas tardá 1 di desèmber 2028. Ku esei e atendementu andando a haña un límite di tempu fiho. No solamente mester mehorá Lagun: mester bini ku un alternatíva tambe. A deskartá BOPEC despues di investigashon. Lagun ta téknikamente fuerte, pero sosial- i politikamente no un solushon deseá. P’esei Konseho Ehekutivo a indiká Santa Clara i Yatu Baku pa mas investigashon. Deloitte i Witteveen+Bos ta investigando e posibilidatnan tékniko, finansiero, hurídiko i planológiko einan.
Pues, e fecha límite di 1 di yüli 2026 pa tin klaridat tokante un alternativa no a duna un sitio definitivo. A selekshoná dos área pa mas investigashon. Esei ta progreso sí, pero no ta un sitio nobo pa prosesamentu di sushi. I oloshi ta sigui kana: for di verano di 2026 ta resta algu mas ku dos aña pa e fecha di seramentu di Lagun.
Kambio di ròl pa Hulanda
Dia 19 di yüni e OLB i e ministerio hulandes di Asuntunan Interior i Relashonnan di Reino a firma un anekso na e palabrashonnan di gobernashon di novèmber 2025. Ku esei tur dos partido a rekonfirmá nan kompromiso konhunto pa atendé ku Selibon Lagun. E ministerionan hulandes di Infrastruktura i Maneho di Awa; i di Agrikultura, Peska, Seguridat di Kuminda i Naturalesa tambe ta enbolbí den e trayekto.
Na mes momento e ròl di Reino lo kambia. Sekretario di Estado hulandes Annet Bertram (CDA, Infrastruktura i Maneho di Awa) a anunsiá ku lo adaptá e regulashon pa maneho di sushi. Ku esei e Konseho Ehekutivo lo no ta ni e outoridat ni esun ku responsabilidat final pa e sitio di prosesamentu di sushi.
Esei ta mas ku un kambio tékniko di lei. Ta organisá e responsabilidat di gobernashon pa maneho di sushi di nobo. E pregunta ta, kiko esaki lo nifiká den práktika: ken lo intervení si un biaha mas no alkansá e normanan, i ken lo karga e responsabilidat final e ora ei?
Henter e sistema di sushi na Boneiru
Entretantu Selibon ta mas ku un fail tokante un sitio pa tira sushi ku por kue kandela. Ta trata di henter e sistema di sushi di Boneiru: kolekshon, prosesamentu, finansiamentu, tarifa, supervishon i e sitio futuro. E konsekuensianan pa medio ambiente tambe ta haña mas atenshon. En kooperashon ku e Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM, Instituto di Reino pa Salubridat Públiko i Medio Ambiente) ta trahando riba monitoreo ambiental rondó di Lagun. Lo instalá puntonan di midimentu den bisindario di habitantenan i na otro kaminda rondó di e landfill. Segun e OLB e organisashon di habitante Pro Lagun ta enbolbí den e trayekto.
Winklaar ta mira lus na fin di e tùnel. E promé resultadonan ta duna motibu pa esei tambe. A invertí, a atendé problemanan agudo i tin mas atenshon finansiero i gubernamental riba Selibon ku dos aña pasá. Pero e prueba real tin ku bini ainda. Mester skohe un sitio nobo. Mester fiha e tarifanan nobo. Mester redusí e dependensia finansiero. I Lagun mester sera efektivamente promé ku desèmber 2028.
Hulanda a yuda kalma e krisis agudo. Awor e siguiente pregunta ta riba mesa: Boneiru por hasi di e krisis ei un sistema di maneho di sushi ku ta funshoná strukturalmente? E glas por ta mitar yen. E kuenta, e sitio i e responsabilidat final sí no ta fihá ainda.