Mas ku 40.000 hende a kana di Dam pa Museumplein na Amsterdam djasabra 12 di sèptèmber pa e Marcha pa Klima nashonal, tres dia promé ku Prinsjesdag. E organisashon ta papia di aproksimadamente kuarenta mil partisipante, repartí riba 43 bloke temátiko. Un di nan a resaltá: e bloke karibeño ku e banderanan di e islanan.
Pa e hóbennan akí ta kla ku e peso di kambio klimatológiko i ken ta disidí riba esei, ta hopi leu for di otro. E islanan mas afektá pa kambio klimatológiko, tin ménos di bisa ku tur otro partido riba e maneho ku mester protehá nan. P’esei nan tambe a marcha: pa huntu nan duna un mensahe visibel na gobièrnu hulandes pa protehá e klima.
Gòlpi di mas duru
Ku e bloke karibeño tabata tei, ta por parte danki na e trabou di Churmer Bomba, boneriano, organisadó komunal na Greenpeace Hulanda i ko-organisadó di e bloke. Den e kapasidat ei e ta papia tambe na nòmber di e organisashon. “No mester importá si bo ta biba na Ameland òf na Boneiru: tur hende ke seguridat i un futuro pa nan yunan,” e ta bisa. “Nos gabinete mester protehá tur siudadano kontra e krisis klimatológiko i stòp ku e midimentu ku dos midí.”
Greenpeace a fasilitá e bloke, hustamente pasobra no ta te na e frontera europeo Hulanda ta yega, i ko-siudadanonan den e parti karibeño di e reino ta keda for di bista asina. Kasi nan no a kontribuí na e krisis klimatológiko, pero ya nan ta hañando e golpinan di mas duru: wer ekstremo, sekura, kosechanan frakasá i un nivel di laman ku ta subiendo. Ku e bloke akí e organisashon ta eksiguí ku gobièrnu ta atendé e desilgualdat ei, i ta duna e islanan mas vulnerabel e protekshon ku nan meresé.
Pa Bomba esaki no ta un fail abstrakto. “Mi ruman muhé na Boneiru no ta risibí e mesun protekshon ku ami na Den Haag ta risibí, e ta indiká. ” Pakiko ami por gosa di un grado mas haltu di protekshon kontra e krisis klimatológiko, puramente basá riba na unda mi ta biba?” I: “Mi no ke biba den un mundu kaminda nos tin ku importá kultivo pa e fiestanan di kosecha simadan i seu, pasobra pa motibu di kalor i sekura, nos no tin kosechá di nos mes.”
Kaso di Klima
Pa Kjelld Kroon, un di e ocho demandantenan den e Kaso di Klima Boneiru (Klimaatzaak Bonaire), e marcha ta mas ku un señal. “Ta importante pa nos komo hulandesnan karibeño i a la bes un di e demandantenan den e Kaso di Klima, partisipá i hasi nos mes visibel tambe den e movementu di lucha i klima aki, ku ta prinsipalmente blanku na Hulanda,” e ta bisa.
Riba 28 di yanüari 2026 korte na Den Haag a husga ku e maneho di klima di e estado hulandes ta violá e derechonan humano di e habitantenan di Boneiru tratando nan di forma desigual kompará ku hulandesnan europeo. Denter di diesocho luna e estado mester stipulá metanan klimatológiko nobo. A inkluí e derecho riba kultura – di kasnan di katibu históriko menasá te na un estilo di bida ku ta kuadra ku e pais – tambe den e veredikto.
‘Ta laga Boneiru pa su kuenta’
Kroon ta biba ku un pia na Amsterdam i un na Boneiru, i ta mira e konsekuensianan kaba: kalor intenso, sekura, un nivel di laman ku ta subi i molèster di awa. “Ta laga Boneiru pa su kuenta,” el a bisa anteriormente na Trouw. E veredikto ta duna e inhustisia, ku hóbennan hulandes karibeño ta sinti, un base hurídiko, pero ku esei e no ta maneho ainda.
Glenpherd Martinus a marcha banda di dje, siudadano hulandes di e diáspora karibeño. E ta haña ku te ainda tin ménos urgensia pa e islanan, i p’esei ménos atenshon i ménos medio pa kombatí kambio klimatológiko kompará ku na Hulanda. “Naturalmente Hulanda ta konosí ku maneho di awa, nan ta pionero den esei, i ta apliká e konosementu ei rònt mundu tambe. P’esei ta en realidat inkomprendibel i dimes inakseptabel ku nan ta laga nan propio paisanonan na kaya,” e ta bisa.
Glenpherd Martinus. Portrèt Tengbeh Kamara/Greenpeace
E apelashon ku e gabinete ta hasi kontra e veredikto den e Kaso di Klima, e ta mira komo un eskoho konsiente. “Pa aktua di forma supversivo kontra derecho, pero tambe pa emití nan mensahe di ku en realidat e parti karibeño di e reino ta neglishabel i insignifikante, i ku nos ta siudadanonan di segundo rango.”
Speransa pa Prinsjesdag
Riba Prinsjesdag, 15 di sèptèmber, e gabinete a presentá e presupuesto pa 2027, i den esaki tin dos fail pa e parti karibeño di e reino ku ta direktamente di importansia.
Na di promé lugá, e repartishon di e 30 mion euro primintí pa seguridat di eksistensia na Boneiru, Sint Eustatius i Saba, di kua ya a fihá ku 7,5 mion lo bai pa e Plan di Maneho di Naturalesa i Medio Ambiente Hulanda Karibeño – e fondo di adaptashon klimatológiko pa e islanan.
Na di dos lugá, ku si tin plaka ainda pa e Organisashon di Trabou Temporario (TWO, Tijdelijke Werkorganisatie) i asina pa kontinuashon di e paketenan nashonal pa Aruba, Kòrsou i Sint Maarten. Manera por a lesa anteriormente den e fail akí: hustisia klimatológiko tambe ta un asuntu presupuestal. Adaptashon riba e islanan ta dependé di sèn ku ta repartí den e mesun presupuesto, i tempu ta primi, pasobra e veredikto di e Kaso di Klima ta laga poko espasio pa un buèlta mas di posponementu.
Greenpeace ke ehekushon di veredikto
Greenpeace tambe a sigui e akontesimentunan di djamars ku e urgensia ei. “Stòp di hala kakiña,” Bomba ta bisa, kende ta vosiferá e posishon di e organisashon. Greenpeace ke pa porfin e gabinete ehekutá e veredikto di hues den e Kaso di Klima Boneiru direktamente i di forma hustu. Na kuminsamentu di aña korte a sentensiá ku palabra kla ku e estado ta violando derechonan humano, i ta diskriminando habitantenan di Boneiru ku un protekshon klimatológiko defisiente.
Miéntras ku tabata un verano ku rèkòrtnan di kalor, mortalidat eksesivo, i desaparishon di koral, e gabinete ta keda remarkablementu ketu, i asta e ta skohe proseduranan hurídiko pa paralisá e ehekushon di e veredikto.
P’esei, pa Prinsjesdag, Greenpeace ta eksiguí akshon konkreto: for di e Eksplorashon di Klima i Energia probablemente lo resultá atrobe, ku Hulanda lo no alkansá su mes metanan di klima, i p’esei e gabinete mester ofresé klaridat i honestidat tokante e espasio ku Hulanda tin ainda pa emití CO2, i traha inmediatamente riba metanan di redukshon hustu i obligatorio pa tur sektor.
Kroon ta spera ku e gabinete ta respetá e veredikto den e Kaso di Klima, i lo hasi kálkulonan nobo di e emishon di CO2 di Hulanda, inkluyendo Schiphol i e haf di Rotterdam. “Ta bai pa simplemente tin un plan integral i realístiko ku ta tene kuenta ku nos klima tambe. Pero konosiendo nos promé minister, dimes bo por tin sigur ku e no ta bai hasi esei.” Martinus ta spera riba sèn for di e kaha di estado. “Mester invertí medionan i menshoná di forma masha eksplísito ku ta duna atenshon na e parti karibeño di nos reino tambe. Pero mi ekspektativa ta ku esaki lo no bini na òrdu mes, òf ku lo no konektá ningun medio na un suma mes, pa kombatimentu di kambio klimatológiko riba e islanan.”
Mensahe pa Hulanda
Esei mester inklui un mensahe pa Den Haag i sobrá di Hulanda tambe. Pa e gobièrnu: stòp di diskriminá hulandesnan karibeño, i ku tratamentu di nan komo siudadanonan di segundo rango. “Nos meresé e mesun protekshon ku Hulanda,” Kroon ta bisa. “Binti aña pasá kaba, Pues, ya nan ta lat.”
Su apelashon ta konkreto: stòp di posponé maneho di klima, ehekutá loke e veredikto den e Kaso di Klima Boneiru ta enkargá, i para e apelashon. Martinus ta pidi e gabinete pa tuma su responsabilidat i kumpli ku e promesanan ku el a gana votonan kuné. “Hulandesnan karibeño no ta siudadanonan di segunda klase. A lo ménos no oponé e lucha eksistensial ku nos ta hibando, pero sea solidario, un partner pa nos.”
Na tur hende na Hulanda ku ta vota òf ku ta hasi eskoho: sea konsiente di ku Hulanda ta bai riba teritorionan karibeño tambe. “Pensa tambe: kiko ta e impakto riba mi rumannan karibeño?”, Kroon ta bisa. Martinus ta apelá pa bini den akshon, firma petishonnan, protestá skòuder na skòuder, i usa bo voto ora di skohe ta ken ta bini den e posishon di poder ei. Ta e mesun pregunta hasí riba e Dam, pero awor dirigí direktamente na e miembronan di gabinete ku a presentá e presupuesto djamars.
