Komunidat por yuda protehá Aruba su shoco

Portrèt: DNM

ORANJESTAD — Shoco, un tipo di palabrua protehá ku ta aparesé solamente na Aruba, i ta e símbolo nashonal, por konta ku sosten di e komunidat lokal. Via un enkuesta di e Radar di Shoco ta kolektá informashon tokante nan habitat i prokreashon.

For di 2020 habitante- i bishitantenan di Aruba por mèldu via e enkuesta di e Departamento di Naturalesa y Medio Ambiente (DNM) su Radar di Shoco ku nan a mira e palabrua akí un kaminda. Te ku awor tabatin 87 mèldu, a base di kua por dokumentá bon ta na unda e shoco ta prosperá i na unda e ta vulnerabel. DNM ta animá e komunidat arubano pa sigui duna informashon di e shoco i yuda protehá e tipo di animal úniko akí.

Espesie endémiko
Shoco (Athene cunicularia arubensis) ta un sup-espesie di palabruanan di kueba. E ta endémiko, loke kier men ku ta na Aruba so e ta aparesé. Manera su nòmber ta indiká, e palabrua akí ta biba den kueba den suela. Nan ta preferá sabana kaminda kadushi (na Aruba ‘breba’) chikitu ta krese, i mondi seku. Si e no por haña un kueba, e mes ta koba unu den tera suave. Tambe ta pone kueba pa nèshi artifisial pa duna e shoco un man.

Kontrali na mayoria otro tipo di palabrua, e shoco ta aktivo di dia tambe, loke ta hasi mas fásil pa mir’é. Ofisialmente Aruba a rekonosé e shoco na 2015 komo e símbulo nashonal di e isla. E bestia ta aparesé tambe riba e biyete di 200 florin arubano.

Peligernan
A pesar di su popularidat, e bienestar i eksistensia di e palabrua di kueba ta kore peliger. P’esei e shoco ta kategorisá komo espesie den peliger di ekstinshon, i e ta gosa di protekshon legal. Den e promé dos dékadanan di siglo 21 e poblashon di Aruba, i ku esei su densidat, a krese konsiderablemente. Esaki a limitá i fragmentá e habitat di e shoco.

Esaki ta bini dilante tambe, den e investigashon di e Radar di Shoco. Loke ta resaltá, ta ku mas i mas ta mira e palabruanan chikitu akí den bisindario i na rant di áreanan urbano, manera riba plenchinan di skol i vèltnan di deporte. Na Divi Beach, ku ta hopi frekuentá, tambe tin un nèshi di shoco konosí. Banda di esei a opservá nan den palunan di mangel tras di barionan.

Tur kaminda bo ta mira e shoco, ku ta e símbulo nashonal di Aruba. Potrèt: Deborah Bremmer

Den e enkuesta, e komunidat a ekspresá su preokupashon ku e diferente peligernan pa e shoco, manera deforestashon i aktividatnan di konstrukshon. Ta stroba e shoco kada bes mas durante su temporada di brui, ku tráfiko i e gran kantidat di rekreashon turístiko offroad.

Den algun mèldu ta menshoná desaparishon òf te asta destrukshon pa malu di nèshinan registrá. Ademas e presensia di e kolebra di for di tera ku ta choka – e boa constrictor – ta un menasa pa e sobrevivensia di e shoco, miéntras ku de bes en kuando kachó i pushi, ku ta kana lòs, ta kibra e nèshinan.

Bon notisia
Afortunadamente tin informenan positivo tambe. 78 porshento di e partisipantenan na e enkuesta a tuma nota di komportashon di bruimentu aktivo na e nèshinan i a mira hopi puyitu. Anto regularmente – 38 porshento di e mèldunan – a mira e shoconan, ku ta konosí komo paranan monógamo, den pareha.

Esakinan ta bon señal pa e prokreashon i sobrevivensia di e espesie. Segun e último kálkulo tin tres shen pa kuater shen shoco na Aruba, pero DNM ta spera di haña un mihó bista riba e tamaño di e populashon.

Mèldu
Aunke mas partisipashon ta bon biní, DNM ta kontentu ku e rèspòns ku tin kaba pa e enkuesta. “E echo ku e siudadanonan ta raportá e opservashonnan akí aktivamente, ta mustra ku tin un deseo pa protehá nos patrimonio natural”

Segun DNM e enkuesta di e Radar di Shoco ta pone ku tin mas ‘wowo i orea’ pa protekshon di e bestia. Asina por kompilá kada bes mas dato di e tipo di palabrua akí i por identifiká mas lihé na unda mester aktua. “Pasobra,” asina DNM ta bisa, “e shoco ta mas ku simplemente un para. E ta e símbulo nashonal di Aruba.”

Ketubai por mèldu ora mira un shoco òf un nèshi aktivo, na info@dnm-aruba.org, number di telefòn 5841199, òf riba e plataforma ofisial online di e Radar di Shoco.