“Kibra e siklo di violensia.” Asina abogado Marga van Lieshout a kuminsá su defensa den e kaso Galápagos. No ku artíkulonan hurídiko, sino ku un poema. El a papia di e shòk ku e morto di e hoben di 15 aña Clayshanou Domacassé a kousa den komunidat, i di e miedu, rabia i inkietut ku ta eksistí for di e dia ei. Pero segun Van Lieshout e gravedat di un resultado no mester determiná outomátikamente kon ta mira e ròl di un sospechoso. Mester huzga kada sospechoso individualmente, e defensa a bisa korte.
E tres abogadonan – Edward Winkel, Selvin Larmonie i Marga van Lieshout – a yega na un konslushon komparabel, saliendo for di diferente punto di bista: e fail ta ekstenso i e investigashon ámplio, pero Ministerio Públiko no por demonstrá pa kada sospechoso konkretamente ken a hasi kiko.
E fail tin mas ku 2.200 página i pa dieskuater luna a hiba un investigashon largu i intensivo. Ta huzgando dies sospechoso relativamente hóben pa nan posibel envolvementu den e susesonan di 8 di yüni 2025. E esensia di e defensa di e abogadonan: a hasi hopi investigashon, pero ku esei ainda no a proba kada sospechoso su rol individual.
Un hóben delegá den un kaso pisá
Dilanti di korte tin un hóben delegá pará. Diesseis aña di edat, pero ta huzgand’e den un kaso ku ta drai rondó di un tiramentu kaótiko i e morto di e hóben di 15 aña Domacassé. Segun Ministerio Públiko, J.W. a lòs e tiru fatal. E mes ta ninga esei. Na final di su proseso e tabatin un solo mensahe: “Ami no a mata Clayshanou. Ku tur rèspèt, mi ke mi libertat.”
Pa J.W., Ministerio Públiko ta eksiguí un aña di detenshon hubenil i dos aña di un medida di PIJ – e durashon máksimo den derecho penal hubenil hulandes. (‘PIJ’ ta para pa Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen, o sea Internamentu den un Institushon pa Hóben, ku ta un medida pa provee tratamentu, ku lei penal hubenil hulandes konosé pa hóbennan ku a kometé un delito grave i ku tin estorbo síkiko òf di desaroyo – red.) Tin imágen di kámara, pero nèt na e momento desisivo e bista ta wòrdu blokiá. Pareu ku esei tin tiramentu for di diferente posishon. P’esei Ministerio Públiko no por proba ku ta J.W. tabata esun ku a lòs e tiru mortal, según e defensa.
Ku G.O. di 19 aña tambe tin hopi den wega. Ministerio Públiko ta eksiguí 24 aña di prizòn p’e, komo kómplise. Pero segun e defensa falta e prueba pa por ten’é responsabel komo kómplise pa e morto di Domacassé. E eksigensianan di kastigu di Ministerio Públiko ta varia hopi. Ministerio Públiko ta pidi 6 aña di prizòn pa M.S., 14 aña pa J.S., 16 aña pa C.D., 18 aña pa J.-M.W. i 18 aña pa O.C. Pa J.V.R. ta pidi 36 luna, pa U.S. 30 luna i pa Q.D.P. 36 luna di prizòn. E akusashon ta diferensiá pa kada sospechoso i ta varia di violensia públiko te ku poseshon di arma di kandela i otro echonan di violensia.
No solamente e akto, sino e hóben su tras tambe
E imágen den e sala di korte ta konfrontante. Dies sospechoso relativamente hóben ta para dilanti hues den un kaso ku a konmové e isla profundamente. P’esei e abogadonan a dediká atenshon na un otro pregunta tambe: ken e hóben sospechosonan aki ta en realidat?
E defensa no a pinta un kuadro ku dies sospechoso ku e mesun background òf e mesun funshonamentu. Al kontrario: pa diferente sospechoso ta mustra riba debilidatnan personal, un desaroyo mental lihéramente afektá òf un funshonamentu intelektual limitá, suseptibilidat pa influensia, problema ku regulamentu di emoshon i kresementu den sirkunstansianan vulnerabel.
Segun e defensa, e sirkunstansianan akí ta importá. Nan por ta di importansia pa e pregunta kon un hóben a funshoná, kua konsekuensia di su eskohonan e por a premirá, i ki guia ta nesesario pa prevení ripitishon. Serka algun sospechoso, ekspertonan di komportashon ta papia den nan informenan di un nivel di funshoná abou òf intelektualmente limitá. Tambe ta mustra serka sierto hóbennan riba abilidatnan limitá pa solushoná problema, un suseptibilidat pa influensia elevá òf difikultat ku regulamentu di emoshon.
E defensa ta pidi korte pa tene kuenta ku e sirkunstansianan akí den e evaluashon i den e kastigu final. Ku esaki ta surgi un diferensia kla den aserkamentu. Kaminda Ministerio Públiko ta atendé kastigu di prizòn komo algu ku no ta bini ku kondishon, defensa ta mira espasio pa tratamentu, guia i yudansa pa desaroyo.
E argumento di e abogadonan ta simpel: un kastigu di prizòn so, no ta solushoná e problema. Segun e defensa, serka hóbennan vulnerabel i suseptibel pa influensia, tratamentu i guia por yuda mas, por ehèmpel pa siña anda ku emoshon i pa forma un bida stabil. P’esei e pregunta no ta solamente kua kastigu ta apropiá, sino tambe kiko ta nesesario pa prevení ku e hóbennan akí ta sigui slep i kai den problema atrobe.
E testigu anónimo
Un punto di diskushon importante ta e deklarashon di e testigu anónimo X. Ministerio Públiko ta konsiderá esei un parti importante di e akusashon. Defensa ta pone interogatorio na tantu e kontenido di, komo e posibilidat pa kontrolá, e deklarashon. Durante e seshon hues Eline Groenendaal a pone na kla ku ni e Prokuradó General no sa ken e testigu ta. A protehá e identidat di X kompletamente. Segun abogado Larmonie esei ta limitá e posibilidatnan di e defensa pa investigá e pasado di e testigu, su relashonnan, i posibel konflikto di interes.
‘Kibra e sírkulo’
Promé ku su defensa Van Lieshout a papia ku e mama di J.W. tambe. Segun e abogado e kastigu no ta e kos di mas importante p’e. E kos di mas importante p’e, ta ku ta sali na kla ku su yu no a tira Domacassé mata. Tanten ku hende sigui kere ku J.W. a lòs e tiru fatal, e peliger ta eksistí, segun Van Lieshout, ku e lo bira un blanko di vengansa. Asina e sospecho por bira un menasa nobo, segun e. P’esei su mensahe tabata mas ámplio ku e kaso penal akí. Si ta pa kibra e sírkulo di violensia, mester hasi mas ku solamente kastigá.
Ku esei e kaso ta drai finalmente rondó di dos pregunta. Kiko korte por deklará legalmente probá? I kiko e hóben sospechosonan akí tin mester di dje pa nan no bolbe kai den e mesun sírkulo? E tratamentu mayó di e kaso Galápagos a kaba. Dia 27 di òktober próksimo e veredikto ta sigui – tokante prueba, kulpabilidat i kastigu. Pero, kisas mas importante ainda: tokante e pregunta ku si e kaso akí ta kaba ku vengansa òf ku un intento pa kibra e sírkulo di violensia berdaderamente.