Lei hulandes stringente ta afektá grandinan na Boneiru

Portrèt: Archief Openbaar Lichaam Bonaire

KRALENDIJK — E introdukshon di reglanan hulandes nobo pa sosten sosial ta dal un grupo kresiente di grandinan na Boneiru duru. Spesialmente na Rincon, desenas di siudadano di terser edat ta kore riesgo di pèrdè nan akohida diario fiho, pasobra segun e kriterianan nobo nan no ta bini na remarke mas pa sosten. E medidia akí ta kousando hopi inkietut bou di e grandinan, nan famianan, i organisashonnan di kuido.

Pa hopi di e grandinan, sentro di dia Cocari tabata pa añanan largu hopi mas ku un sitio di aktividat. E tabata un lugá di topa ku otro, kaminda amistatnan tabata nase, tabata kome huntu i tabata prevení isolashon sosial. Algun di nan tin mas ku 20 aña ta bini ei.

Karta
Awor mas i mas di e grandinan ta risibiendo un karta den kua tin pará ku nan no ta kumpli mas ku e kondishonnan pa haña sosten sosial. Segun e reglanan, ku ta vigente for di 1 di yanüari 2025, e montante pa e kuido di pasa dia ta destiná pa solamente e hendenan ku no por partisipá den komunidat di forma independiente òf ku yudansa di nan ret sosial.

Pa hopi famia, tur esaki ta manera un gòlpi duru. “Den un tiru bo ta saka e struktura for di bida di un hende di 80 òf 90 aña. Henter su mundu bo ta bòltu kabes abou. Nos tin miedu ku esaki lo pon’é bai atras,” un miembro di famia preokupá ta bisa.

Reglanan hulandes, realidat boneriano
Aunke Kuido i Hubentut Hulanda Karibense (ZJCN, Zorg en Jeugd Caribisch Nederland) ta indiká di ta ehekutando e lei korektamente, ta surgi e pregunta ku si esaki ta kuadra ku e realidat na Boneiru.

Kaminda na Hulanda hopi biaha alternativanan ta keda serka, ta referí e grandinan di Rincon na aktividatnan na Kralendijk òf otro sentronan di bario awor. Pa hopi di nan, esei ta praktikamente imposibel. “Kon un hende di 85 aña di edat, sin transporte, mester bai Kralendijk vários biaha pa siman?”, miembronan di famia ta puntra nan mes. Pa hopi di e grandinan, esaki ta nifiká ku simplemente nan ta keda kas, ku un riesgo mas grandi pa soledat i isolashon sosial.

Mas sosten ta disparsé
E konsekuensianan no ta yega te na e kuido di pasa dia so. Despues di un re-evaluashon, mas hende grandi a pèrdè nan provishon di kuminda, transporte pa sitanan médiko òf otro formanan di sosten tambe.


Margarita (82) ta ripará esei tur dia. “Antes mi tabata haña transporte pa hospital. Awor mi mes tin ku stür, i kaná un distansia largu for di e lugá di parker. Esei ta kosta mi hopi forsa.” Segun ZJCN, desde 2026 ta duna sosten sosial eksklusivamente a base di e kriterianan legal nobo. Grandinan ku no ta di akuerdo ku un desishon, por presentá un opheshon.

‘Nos mannan ta mará’
Zorg en Welzijn Groep (ZW-Groep), ku ta duna e kuido di pasa dia, tambe ta mira e konsekuensianan. “Nos ta komprondé e preokupashonnan masha bon mes, pero nos mannan ta mará. Ta loke ZJCN disidí, nos por ehekutá” direktor Genara Timp-Silberie ta bisa. Sí e organisashon ta yuda e grandinan formulá nan karta di opheshon.

Preokupashon polítiko
Polítikamente tambe e krítika ta oumentando. Eks-miembro di Konseho Insular Nina den Heyer (MPB) ta haña ku e lei no ta tene sufisiente kuenta ku e situashon boneriano. “Laga e grandinan ku pa añanan largu ta bini aki, keda numa, i invertí den kuponnan adishonal pa partisipantenan nobo. No manda hende kas bèk, kaminda soledat ta lur riba nan.”

Diputado Timotheo Silberie, kende ta den e Kolegio Ehekutivo na nòmber di frakshon-Serberie, tambe a indiká di ta tuma e señalnan na serio, i ku e lo tuma kontakto ku e ministerio konserní tokante esaki.

E lei ta pas pa Boneiru?
Ningun hende ta kuestioná ku ZJCN ta djis ehekutá e lei. E pregunta ta, ku si un regla hulandes ta harmonisá sufisientemente ku e realidat boneriano. Pa hopi di e grandinan no ta un provishon so ta disparsé, sino tambe nan struktura diario, kontaktonan sosial i, tin biaha, e úniko salida di e siman. P’ esei e gritu ta bira mas i mas fuerte pa no djis ehekutá e lei, sino pa apliká esaki ku bista tambe pa e sirkunstansianan partikular na Boneiru.